Χλωρίδα της Πιερίας

Ο Όλυμπος, το υψηλότερο βουνό της Ελλάδας (2.917 μ.) είναι μυθικό βουνό, ένα παγκόσμιο μνημείο φυσικής κληρονομιάς και πόλος έλξης αμέτρητων επισκεπτών. Ο Όλυμπος και τα Πιέρια όρη, ως συνέχεια του ορεινού όγκου, παρουσιάζουν τεράστιο βοτανολογικό ενδιαφέρον και η πλούσια χλωρίδα που ξεπερνά τα 1750 είδη φυτών είναι μια τεράστια φυσική κληρονομιά. Η παρατήρηση των λουλουδιών, δίνει μια άλλη διάσταση στις πεζοπορικές διαδρομές και συμπληρώνει την εμπειρία και τις γνώσεις μας στην κατανόηση του κόσμου που μας περιβάλλει.Bird watching είναι το κίνημα που ξύπνησε το ενδιαφέρον για τον κόσμο των πτηνών. Wildflower watching θα μπορούσε να γίνει το αντίστοιχο για την παρατήρηση των αγριολούλουδων και της χλωρίδας γενικότερα. Αφήνοντας τα βήματα μας από το βουνό παίρνουμε μαζί μόνο τις αναμνήσεις, μερικές φωτογραφίες και δίνουμε τη διαβεβαίωση ότι το θαύμα της φύσης θα συνεχίσει να υπάρχει και για τους άλλους για να το απολαύσουν. Όλο το φωτογραφικό υλικό που δημοσιεύεται στο blog είναι από προσωπικές καταγραφές και η παρουσίαση των φυτών συνδιάζεται με την περίοδο ανθοφορίας και καταγραφής σε συγκεκριμένο χρόνο και περιοχή του Ολύμπου. Χρήσιμα είναι τα σχόλιά σας και οι παρατηρήσεις σας για τη βελτίωση και τη διόρθωση ακόμη στοιχείων που δημοσιεύονται.

"Ο ερευνητής πρέπει να ακολουθεί αυτό που ψάχνει, αλλά και να βλέπει αυτό που δεν έψαχνε". Κλοντ Μπερνάρ

Μετάφραση σε άλλη γλώσσα

English French German Spain Italian Dutch Russian Portuguese Japanese Korean Arabic Chinese Simplified

Δευτέρα, 30 Απριλίου 2012

Ορχιδέα η ιταλική (4)- Orchis italica Poir.

Οrchis italica, Όλυμπος (Π.Παντελεήμονας), 30-4-12
Ορχιδέα η ιταλική:
Το λουλούδι αυτής της ορχιδέας ίσως ήταν το "σατύριον" των αρχαίων αφού παραπέμπει η εικόνα σε σάτυρο της αρχαιότητας. Η ταξιανθία είναι πυκνή πυραμοειδής σε χρώμα ροζ έως άσπρο. Το χείλος είναι έντονα τρίλοβο, οι λοβοί στενόμακροι, ο μεσαίος μακρύτερος με μία ουρίτσα στη μέση ώστε η εικόνα να θυμίζει ανθρωπάκι. Είναι μεσογειακό είδος και το συναντήσαμε στις 30-4-12 στο δρόμο προς Π. Παντελεήμονα.

Αναφορά:
Arne Strid, Φυτά του Ολύμπου, εκδ. Μουσείο Γουλανδρή Φυσ. Ιστορίας, Αθήνα 1980.
Δημητρίου Σ. Καββάδα, Εικονογραφημένο Βοτανικό -Φυτολογικό Λεξικό, εκδ. ΠΕΛΕΚΑΝΟΣ
N.Πέτρου-Μ.Πέτρου-Μ.Γιαννακούλιας, Ορχιδέες της Ελλάδας, ΕΕΠΦ, 2009, εκδ. οκτω συννεφα
B.Παπιομύτογλου, Αγριολούλουδα της Ελλάδας, εκδ. Mediterraneo,2006
Έλμουτ  Μπάουμαν, η ελληνική χλωρίδα, στο μύθο, στην τέχνη, στη λογοτεχνία, Β΄έκδοση 1999,ΕΕΠΦ

Οrchis italica, Όλυμπος (Π.Παντελεήμονας), 30-4-12
Κάστρο Πλαταμώνα, 30-4-12

Οrchis italica, Όλυμπος (Π.Παντελεήμονας), 30-4-12

Οrchis italica, Όλυμπος (Π.Παντελεήμονας), 30-4-12

Οrchis italica, Όλυμπος (Π.Παντελεήμονας), 30-4-12

Οrchis italica, Όλυμπος (Π.Παντελεήμονας), 30-4-12

Κυριακή, 29 Απριλίου 2012

Fritillaria messanensis Rafin. -Φριτιλλάρια η μεσσήνια

Φριτιλλάρια η μεσσήνια- Fritillaria messanensis Rafin
Συν: Fritillaria messanensis subsp. messanensis

H Φριτιλλάρια με το λεπτό μοναδικό βλαστό της φέρει ένα μοναδικό άνθος σαν καμπάνα που αποτελείται από έξι τέπαλα. Είναι είδος της Βαλκανικής χερσονήσου και στον Όλυμπο ανθοφορεί από τα τέλη Απριλίου μέχρι μέσα Ιουνίου, σε υψόμετρο από 500-1600 μ. Θα τη δούμε σε ανοιχτές δασικές περιοχές, φρυγανότοπους και ηλιόλουστα μέρη.
Φριτιλλάρια η μεσσήνια, Όλυμπος 26-4-12

Φριτιλλάρια η μεσσήνια, Όλυμπος (Παπά ρέμα) 2-5-10


Φριτιλλάρια η μεσσήνια, Όλυμπος 26-4-12.
Φριτιλλάρια η μεσσήνια, χάρτης γεωγραφικής εξάπλωσης, Π.Παντελεήμονας, Λιτόχωρο,Πριόνια, Παπα ρέμα 26-4-12.

Φριτιλλάρια η μεσσήνια, Όλυμπος 26-4-12.


Μέρη του άνθους- διάγραμμα ορχιδέας

Το άνθος είναι το σημαντικότερο κριτήριο για την αναγνώριση και κατάταξη ενός φυτού σε ταξινομικές ομάδες.
 Οι ορχιδέες περισσότερο από άλλα ανθοφόρα φυτά έχουν από τα ωραιότερα και πιο παράξενα άνθη με τεράστιο μορφολογικό ενδιαφέρον. Επειδή στην περιγραφή τους χρησιμοποιούμε λέξεις που πιθανόν μας είναι άγνωστες μπορείτε να συμβουλευθείτε τα διαγράμματα με τα μέρη του άνθους.
Διάγραμμα άνθους Ορχιδέας, γένους Orchis  (1).

Διάγραμμα άνθους γένους Ophrys(2).

Ορχιδέα η τετράστικτη (3)- Orchis quadripunctata Cyrillo ex Ten.

 Ορχιδέα η τετράστικτη - Orchis quadripunctata Cyrillo ex Ten.
Η Ορχιδέα η τετράστικτη, είναι είδος των μεσογειακών χωρών και κοινό σε όλη την Ελλάδα. Το όνομα της το οφείλει στα τέσσερα στίγματα που φέρει στο τρίλοβο χείλος (αν και μερικές φορές δεν είναι όλα ορατά επειδή καλύπτονται στη στιγματική κοιλότητα). Ο βλαστός είναι σκούρος  καφετί με ταξιανθία αραιή με πολλά μικρά  βιολετί άνθη. Τα φύλλα βγαίνουν κοντά στη βάση του φυτού.
Συνηθισμένο είδος σε ηλιόλουστα πετρώδη μέρη, θαμνώνες  και ανοικτά δάση απο 400-1100 μ. Ανθίζει από μέσα Απριλίου μέχρι και το Μάιο.
Ορχιδέα η τετράστικτη και Ο. η ολιγανθής, Όλυμπος 26-4-12

Ορχιδέα η τετράστικτη, Όλυμπος 26-4-12

Ορχιδέα η τετράστικτη, Όλυμπος 26-4-12

Σάββατο, 28 Απριλίου 2012

Ορχιδέα η ολιγανθής (2) - Orchis pauciflora Tenore

 Ορχιδέα η ολιγανθής- Orchis pauciflora Tenore
Αυτή είναι μια μικρή ορχιδέα με βλαστό που δεν ξεπερνά τα 30εκ. και θα τη συναντήσουμε σε ηλιόλουστα βραχώδη μέρη του Ολύμπου από τα 400-1100 μ.(Λιτόχωρο-Λεπτοκαρυά-Βροντούς). 
Τα φύλλα στη βάση της Ορχιδέας σχηματίζουν ρόδακα. Η ταξιανθία είναι στάχυς μέχρι 5-15 λευκοκίτρινα άνθη. Το χείλος είναι τρίλοβο, οδοντωτό με καστανοπόρφυρα στίγματα. Μοιάζει με την O. provincialis η οποία έχει όμως φύλλα με στικτές κηλίδες.
 Ανθίζει αυτή την περίοδο μήνα Απρίλιο μέχρι αρχές Ιουνίου, στα ίδια μέρη με το είδος Orchis quadripunctata (Ορχιδέα η τετράστικτη).
Όλυμπος, άποψη Λιτοχώρου 26-4-12.


Ορχιδέα η ολιγανθής- Orchis pauciflora Tenore, Όλυμπος 26-4-12.

Ορχιδέα η ολιγανθής (Orchis pauciflora Tenore),με δύο άτομα της Ορχιδέας της τετράστικτης( O. quadripunctata),  Όλυμπος 26-4-12.


Ορχιδέα η ολιγανθής- Orchis pauciflora Tenore, Όλυμπος 26-4-12.

Παρασκευή, 27 Απριλίου 2012

Όρχις η πιθηκοειδής(1) - Orchis simia Lamarck

Όρχις η πιθηκοειδής- Orchis simia Lamarck

 Η Όρχις η πιθηκοειδής οφείλει το όνομά της στα άνθη της που μοιάζουν με ανθρωπάκια. Στον Όλυμπο εμφανίζεται σε πετρώδεις ανοιχτές θέσεις και ανθοφορεί τέλος Απριλίου μέχρι αρχές Ιουνίου ανάλογα με το υψόμετρο. Ενδιαφέρον παρουσιάζει ο  εντοπισμός πριν τον Π. Παντελεήμονα της παραλλαγής με άνθη σε άσπρο χρώμα.
Για ευνόητους λόγους προστασίας των ειδών δε θα κάνουμε ακριβή αναφορά της περιοχής που τα έχουμε φωτογραφήσει. Αν το δείτε, μην το κόψετε, δεν ξεριζώνεται εύκολα,δε μεταφυτεύεται, οι βολβοί είναι βαθιά στη γη και απλά θα το καταστρέψετε. Θυμηθείτε πως ένα νέο φυτό χρειάζεται 2-4 χρόνια για να εμφανιστεί στο φυσικό του περιβάλλον και κάτω από ιδιαίτερες συνθήκες συμβίωσης με ένα είδος μύκητα.
 To γένος της οικογένειας Orchis οφείλει την ονομασία του στην ομοιότητα που έχουν οι κόνδυλοι (ρίζες) με τους όρχεις. Πολλοί δε γνωρίζουν ότι το σαλέπι προέρχεται από κάποια είδη του γένους Orchis. Αμέτρητα φυτά ξεριζώνονται παράνομα κάθε χρόνο για να παρασκευαστεί το (υπερεκτιμημένο κατά τη γνώμη μου) σαλέπι. Η νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ενωσης θεωρεί όλες τις ορχιδέες απειλούμενες και απαγορεύει αυστηρά την καταστροφή των βιοτόπων τους, την κοπή και την εκρίζωσή τους.
"Oρχιδέες ονομάζονται όσα είδη φυτών ανήκουν στην οικογένεια Orchidaceae (Ορχεοειδή). Περιλαμβάνοντας περίπου 20.000 είδη, η οικογένεια Orchidaceae είναι μία από τις πολυπληθέστερες οικογένειες ανθοφόρων φυτών, πιθανότατα δεύτερη σε αριθμό ειδών μετά την οικογένεια Asteraceae, η οποία περιλαμβάνει μεταξύ άλλων τις μαργαρίτες...
Οι ορχιδέες είναι ποώδη, πολυετή φυτά. Τα άνθη τους είναι ζυγόμορφα (δηλαδή είναι συμμετρικά ως προς έναν μόνο, κατακόρυφο άξονα) και αποτελούνται από έξι τμήματα. Τα τρία σέπαλα, είναι συνήθως όμοια μεταξύ τους. Τα δύο πλευρικά πέταλα, είναι όμοια μεταξύ τους, ενώ το τρίτο που ονομάζεται χείλος, είναι αρκετά μεγαλύτερο, έχει ιδιαίτερη μορφολογία, και μπορεί να φέρει κηλίδες, γραμμές και σημάνσεις, καθώς και διαφορετικούς χρωματισμούς από τα υπόλοιπα πέταλα. Σε ορισμένες περιπτώσεις εμφανίζει επίσης πλήκτρο που σε μερικά είδη μπορεί να έχει νέκταρ, ενώ σε άλλα όχι. Τα αναπαραγωγικά όργανα έχουν ενωθεί σε μία κυλινδρική κατασκευή που ονομάζεται γυνοστήμιο, το οποίο βρίσκεται αντίθετα (στη βάση) του χείλους..." περιγραφή απόσπασμα από την 
 Οι ορχιδέες στον Όλυμπο σύμφωνα με την καταγραφή του Arne Strid ανήκουν στα είδη:
O.Coriophora –O. laxiflora –O. mascula-O.morio-O.pallens-O.palustris-O.provincialis-O.purpurea-O.quandripunctata-O.simia-O.spitzelii-O.tridentata-O.ustulata.
 Αναφορά:
 N.Πέτρου-Μ.Πέτρου-Μ.Γιαννακούλιας, Ορχιδέες της Ελλάδας, ΕΕΠΦ, 2009, εκδ. οκτω συννεφα
Arne Strid, Φυτά του Ολύμπου, εκδ. Μουσείο Γουλανδρή Φυσ. Ιστορίας, Αθήνα 1980.
Δημητρίου Σ. Καββάδα, Εικονογραφημένο Βοτανικό -Φυτολογικό Λεξικό, εκδ. ΠΕΛΕΚΑΝΟΣ
Όρχις η πιθηκοειδής, Όλυμπος 26-4-12
Όρχις η πιθηκοειδής, Όλυμπος 26-4-12

Όρχις η πιθηκοειδής, Όλυμπος 26-4-12

Όρχις η πιθηκοειδής, Όλυμπος 1-5-10
Όρχις η πιθηκοειδής, Όλυμπος 26-4-12
Orchis simia (alba), Όλυμπος (Π. Παντελεήμονας) 30-4-12

Orchis simia (alba), Όλυμπος (Π. Παντελεήμονας) 30-4-12

Τετάρτη, 25 Απριλίου 2012

Ίριδα

Iridaceae, είναι η οικογένεια φυτών που περιλαμβάνει τα είδη Crocus και Iris. Παρουσιάσαμε σε προηγούμενη σελίδα την Iris reichenbach σήμερα συμπληρώνουμε την παρουσίαση των ειδών αυτής της οικογένειας με τα δύο είδη:
1. Ιris germanica L. ( κρίνος) και
2. Iris pseudacorus L.( νερόκρινος).

1. Ίρις η γερμανική (Iris germanica L.)
Φυτό πολυετές με βαθιά ριζώματα ή βολβούς. Τα ιώδη άνθη σχηματίζουν περιγόνιο με 6 τμήματα. Το συναντάμε κυρίως ως καλλιεργημένο καλλωπιστικό είδος, μερικές φορές υπάρχει και ως αυτοφυές. Οι εικόνες είναι από καλλιεργημένο δείγμα.
Ιris germanica L. ( κρίνος)

Ιris germanica L. ( κρίνος)

2. Νερόκρινος ( Iris pseudacorus L.)
Είναι πολυετές φυτό με κίτρινα άνθη,που φύεται σε ελώδεις περιοχές κοντά στο σταθμό Λιτοχώρου, στις καλύβες των ψαράδων.  Είναι εντυπωσιακό φυτό, δύσκολα διακρινόμενο από το δρόμο αφού συγχέεται με το νεροκάλαμο. Σε όλη τη διαδρομή Βαρικός-Γρίτσα το εντοπίσαμε σε ένα σημείο όπου και φωτογραφήθηκε στις 25-4-12.
Iris pseudacorus L.( νερόκρινος),Βαρικός Λιτοχώρου 25-4-12

Iris pseudacorus L.( νερόκρινος),Βαρικός Λιτοχώρου 25-4-12

Iris pseudacorus L.( νερόκρινος),Βαρικός Λιτοχώρου 25-4-12

Iris pseudacorus L.( νερόκρινος),Βαρικός Λιτοχώρου 25-4-12 

Τρίτη, 24 Απριλίου 2012

Χαμομήλι- Matricaria recutita L.

Χαμομήλι- Matricaria recutita L.(γερμανικό χαμομήλι)
Χαμομήλι- Matricaria recutita L.
Συνών. : Matricaria chamomilla L.
 To χαμομήλι, με το χαρακτηριστικό του άρωμα είναι ετήσιο φυτό που ανθίζει από τον Απρίλιο μέχρι τον Αύγουστο. Τα άνθη του μοιάζουν με μαργαρίτες, ξεχωρίζουν όμως από το κοίλο καπελάκι. Είναι κοινό φυτό διεσπαρμένο σε χωράφια,αργιλώδη εδάφη και ηλιόλουστα μέρη.
Το χαμομήλι είναι φαρμακευτικό φυτό με ιδιότητες καταπραυντικές,αντιπυρετικές, τονωτικές του πεπτικού συστήματος και θεραπευτικές σε πληγές που αργούν να επουλώσουν. Μαζεύουμε τα άνθη πρωί, αφού απαλλαγούν από τη δροσιά,τραβώντας τα με ένα πηρούνι ή χτένι, και τα στεγνώνουμε σε σκιερό μέρος.
Χαμομήλι- Matricaria recutita L.

Χαμομήλι- Matricaria recutita L. θέση "Βαρικός"Λιτοχώρου 16-4-12

Χαμομήλι- Matricaria recutita L.,Γρίτσα Λιτοχώρου 16-4-12

Χαμομήλι- Matricaria recutita L., Γρίτσα Λιτοχώρου 16-4-12

Αριστολοχία η στρογγυλή- Aristolochia rotunda L.

Αριστολοχία η στρογγυλή- Aristolochia rotunda L
 Inghilterra English name: Snakeroot, also known as Round-leaved Birthwort.
Αριστολοχία,- γνωστή και με το όνομα "αμπελοκλάδι"-εκ του "...άριστα  βοηθείν ταις λοχοίς", γράφει ο Διοσκουρίδης, επειδή στην αρχαιότητα πίστευαν πως οι θεραπευτικές ιδιότητες του φυτού  διευκόλυναν τον τοκετό, εξ αυτού και η αγγλική ονομασία birthwort. To λατινικό όνομα rotunda αναφέρεται στο ωοειδές σχήμα των φύλλων.
Είναι πολυετής πόα, με ρίζα κονδυλώδη. Χαρακτηριστικά είναι  τα σχεδόν  χωρίς μίσχο ωοειδή , καρδιοειδή φύλλα. Τα άνθη είναι κιτρινωπά με γλωσσίδιο καστανόχρωμο. 
Είναι είδος  παραμεσογειακό που εκτείνεται μέχρι τους πρόποδες των Άλπεων. Στον Όλυμπο το εντοπίσαμε  στην περιοχή Π. Παντελεήμονα και Αγιάννης Λιτοχώρου.
Αριστολοχία η στρογγυλή- Aristolochia rotunda L., Π. Παντελεήμονας 13-4-07
Αριστολοχία η στρογγυλή- Aristolochia rotunda L.,Π. Παντελεήμονας 13-4-07

Βιβλιογραφική αναφορά:

Arne Strid, Φυτά του Ολύμπου, εκδ. Μουσείο Γουλανδρή Φυσ. Ιστορίας, Αθήνα 1980.
Δημητρίου Σ. Καββάδα, Εικονογραφημένο Βοτανικό -Φυτολογικό Λεξικό, εκδ. ΠΕΛΕΚΑΝΟΣ
 Tutin, T. G. et al., eds. 1993. Flora europaea, second edition. 
Βικιπαίδεια: http://el.wikipedia.org/wiki/

Tulipa sylvestris subsp. australis Link -Τουλίπα η δασική

Τουλίπα  η δασική- Tulipa sylvestris subsp. australis Link
 Συνών: Tulipa australis Link subsp. celsiana (DC.) Hayek & Tulipa  australis Link.

Η τουλίπα η δασική  είναι κοινή σε όλη την ηπειρωτική Ελλάδα. Η γεωγραφική κατανομή της τουλίπας είναι οι χώρες της Μεσογείου. ΄Εχει έναν ανθοφόρο, λεπτό βλαστό μήκους έως 30 εκ. με άνθος κίτρινο που εξωτερικά μερικές φορές ροδίζει. Περιγόνιο σαν χοάνη με τέπαλα μυτερά. Φέρει στο κατώτερο μέρος του βλαστού τρία γραμμοειδή  φύλλα.  Η βιβλιογραφία αναφέρει περίοδο ανθοφορίας τα μέσα Απριλίου μέχρι μέσα Μαΐου σε πετρώδεις θέσεις και χέρσους τόπους. Τη φωτογραφήσαμε στις  22 Απριλίου 2007 και στις 25 Απριλίου του 2012 στο μέσον της διαδρομής Λιτοχώρου- Σταυρός, σε υψόμετρο 600 μ.!

Tulipa sylvestris subsp.australis Link., Όλυμπος 22-4-07


Tulipa sylvestris subsp.australis Link., Όλυμπος 22-4-07


Λιτόχωρο, 22-4-07

Tulipa sylvestris subsp.australis Link., Όλυμπος 22-4-07

Tulipa australis Link., Όλυμπος 25-4-12

Tulipa sylvestris subsp.australis Link., Όλυμπος 22-4-07